نمایش نوار ابزار

مجلس شورای اسلامی از تاریخچه پیداش تا وظایف

دوشنبه 7 اکتبر 2019

مقدمه:

در این مقاله سعی دارم توضیح کوتاهی در مورد تعریف قانون و تاریخچه و وظایف مجلس شورای اسلامی به صورت مختصر توضیحاتی ارائه کنیم و در مقالات بعدی نقش مجلس در کرمانشاه را به صورت خاص مورد بررسی قرار دهیم.

بگذارید در مورد خود کلمه قانون و معنی آن کمی توضیح دهیم:

به صورت عام قانون را می توان این چنین تعریف کرد هر چیزی که به صورت عام تنظیم کننده رفتار آدمی باشد قانون نام دارد.

این قانون می‌تواند به صورت قوانین فیزیکی باشد که برای جسم انسان محدودیت هایی در نظر بگیرد یا قوانین اخلاقی باشد که رفتار آدمی را محدود سازد و یا قانونی باشد که دولت یا قدرتی فراتر از مرزهای فیزیکی یک کشور آن را وضع نموده باشد. این قوانین در پارلمان (Parliamen) که به فارسی با عنوان مجلس از آن نام می بریم تصویب می شوند که معمولا به مجموعه‌ای از افراد گفته می‌شود که در هر کشور به منظور وضع قوانین و نظارت بر اجرای آنها با رای آزاد، مستقیم و مخفی مردم انتخاب می‌شوند.

تاریخچه مجلس در ایران:

تاریخچه اولین مجلس در ایران برمی‌گردد به زمان اشکانیان، در این دوران مجلس مهستان از میان بزرگان و اشراف ایرانی به دو دسته بزرگان و شاهی تقسیم می‌شد. در زمان ناصرالدین شاه نیز او در چند مورد مجوز تشکیل مجالسی را صادر کرد. از جمله مجلس ۲۵ نفره «مصلحت خانه» یا به اختصار «مجلس مشورت» و مجلس وکلای تجار.

در ۲۳ محرم سال ۱۲۷۵ هجری قمری بود که در روزنامه وقایع اتفاقیه آن زمان فرمانی از سوی ناصرالدین شاه منتشر شد که وظایف حکومت را بین وزارت خانه‌های امور خارجه، جنگ، مالیه، عدلیه و فواید عامه تقسیم کردند و میرزا جعفرخان مشیرالدوله را به عنوان رئیس مجلس ۲۵ نفره «مصلحت خانه» معرفی کردند.

این مجلس مشورتی همانطور که از اسمش معلوم است بیشتر جنبه تشریفاتی داشت، اما به هر حال پس از چندین قرن جرقه ای در اصلاح ساختار سیاسی ایران بود. بعد از آن در شوال ۱۳۰۱ قمری، بعضی از تاجران و بازرگانان هم توانستند اجازه تأسیس مجلس وکلای تجار ایران را از ناصرالدین شاه بگیرند که مرامنامه آن بسیار مترقی و دارای جنبه پررنگ اصلاح‌طلبانه بود.

اما تشکیل اولین مجلس ملی کشور باز می‌گردد به انقلاب مشروطه، که فرمان تشکیل آن در روز ۱۴ مرداد سال ۱۲۸۵ توسط مظفرالدین شاه امضا شد. مجلس شورای ملی (که در فرمان مشروطیت نیز یک بار مجلس شورای اسلامی خوانده شده بود) از ۱۲۸۵ تا ۱۳۶۸ در حدود ۸۳ سال به حیات خود ادامه داد و در جریان بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ از مجلس شورای ملی به مجلس شورای اسلامی تغییر نام داد.

طرح کامل ‍‍‍‍‍‍قانون اساسی ایران و تصحیح، تکمیل و تنقیح اساسنامه مجلس شورای ملی توسط شیخ فضل‌الله نوری انجام شد. طرح شیخ فضل‌الله نوری بعد از گذشت نزدیک به یک قرن به صورت بنیاد برای تدوین متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بعد از انقلاب بهمن ۵۷ قرار گرفت. مجلس ایران با نام مجلس شورای ملی از ۱۲۸۵ تا ۱۳۶۸ در حدود ۸۳ سال ادامه پیدا کرد. تا اینکه در هنگام بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ نام آن از مجلس شورای ملی به مجلس شورای اسلامی تغییر پیدا کرد.

مجلس شورای اسلامی:

مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است و رکن اصلی قانون‌گذاری در کشور است. محور بسیاری از تصمیم گیری ها، قانونگذاری ها، برنامه ریزی ها و هدایت دولت و ملت را به عهده دارد. بر اساس قوانین مجلس شورای اسلامی محلی است برای تدوین نظام ارزشی مورد قبول جمهوری اسلامی ایران و تهیه و تصویب قوانین اسلامی برای کلیه نیازهای جامعه در زمینه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، تبلیغی، نظامی، اخلاقی و قضایی.

نوع مجلس شورای اسلامی تک مجلسی(یک مجلسی) است و در ۷ خرداد ۱۳۵۹ بنیادگذاری شده. نظام رأی‌گیری نمایندگان مجلس شورای اسلامی دو مرحله‌ای و به طور مستقیم با رای مخفی ملت انتخاب می شوند. هم اکنون در دوره دهم مجلس شورای اسلامی تعداد نمایندگان مجلس۲۹۰ نفر است.

در مجلس شورای اسلامی مصوبات ابتدا باید مورد تأیید شورای نگهبان قرار گیرند و بعد از آن برای اجرا به قوه مجریه و قوه قضائیه ابلاغ ‌شوند. در بعضی مسائل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ممکن است برای وضع قانونی به همه‌پرسی و آراء مستقیم مردم مراجعه گردد که در خواست این مراجعه به آراء عمومی نیز باید به تصویب دو سوم نمایندگان مجلس برسد. مجلس ایران از سایر قوا مستقل است و به‌طور قانونی نباید هیچ اثرگذاری از بیرون بر تصمیمات مجلس وجود داشته باشد.

شرایط ۷ گانه تایید صلاحیت کاندیدهای مجلس

نمایندگان مجلس شورای اسلامی هر چهار سال یک بار و از طریق انتخابات تعیین می‌شوند. نامزدهای شرکت در انتخابات باید مورد تأیید دو نهاد مختلف  قرار گیرند. اول هیئت‌های اجرایی که وابسته به دولت و وزارت کشور هستند و دوم شورای نگهبان.

هیئت‌های اجرایی برای هر داوطلب هفت شرط را بررسی می کنند و در صورت داشتن تمامی این شروط از جانب داوطلب او را برای تأیید صلاحیت به شورای نگهبان معرفی می‌کنند. شرایط هفت‌گانه به‌شرح زیر است:

  1. داشتن سلامت جسمانی در حد نعمت بینایی، شنوایی و گویایی
  2. عدم سوء پیشینه و محکومیت قضایی
  3. عدم سوء شهرت در حوزه انتخاب
  4. داشتن حداقل ۳۰ سال کامل سن برای ثبت نام
  5. داشتن حداقل مدرک کارشناسی ارشد یا معادل آن (بنا بر یک تبصره افراد دارای مدرک کارشناسی که سابقه پنج سال کار در حد کارشناسی را داشته باشند نیز مجاز به ثبت نام هستند)
  6. اعتقاد و التزام عملی به نظام جمهوری اسلامی ایران و قانون اساسی آن
  7. اعتقاد و التزام عملی به اسلام و اصل مترقی ولایت مطلقه فقیه

پس از هیئت‌های اجرایی نوبت به شورای نگهبان می‌رسد که به تأیید صلاحیت داوطلبان شرکت در انتخابات مجلس بپردازد. در صورتی که شورای نگهبان نیز صلاحیت داوطلبی را تأیید کرد وی می‌تواند در انتخابات شرکت کند. پس از انتخاب هر نماینده تنها ۳ دوره ی متوالی می تواند خود را کاندید نماینده مجلس کند.

از یک نماینده مجلس احاطه بر مسایل کلان مملکتی، قدرت تجزیه و تحلیل مسایل، قوه تشخیص بالا، برخورداری از هوش، ذکاوت و درایت سیاسی، حوصله، توانایی و سواد جستجو، دست­یابی و مطالعه اطلاعات و داشتن مشاوران خوش فکر، با درایت و صاحب نظر انتظار می رود.

شرح وظایف نمایندگان مجلس شورای اسلامی:

نمایندگان مجلس و به طور کلی مجلس شورای اسلامی دو وظیفه اصلی دارند:

الف – قانونگذاری:

براساس اصل هفتاد و یکم قانون اساسی مجلس «مجلس شورای اسلامی در عموم مسایل در حدود مقرر در قانون اساسی، می تواند قانون وضع کند.» پیشنهاد و پیش نویس این قوانین به دو شکل است. یا به نام “لایحه” که مصوب وزرا و پیشنهاد شده توسط دولت، رئیس قوه قضائیه و یا شورای عالی استان ها است و یا “طرح” که پیشنهاد شده توسط حداقل ۱۵ نفر از نمایندگان می باشد. لوایح و طرح ها براساس درجه اهمیت شان به عادی، یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی، تقسیم می شوند. این دو شکل از پیشنهاد به مجلس ارائه شده و تصمیم گیری در مورد آنها انجام می شود. همچنین، وظیفه شرح و تفسیر قوانین عادی نیز به عهده مجلس است. مجلس حق تصویب برگزاری همه پرسی برای مسایل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را دارد و هر نوع تغییر در خطوط مرزی کشور به صورت اصلاحات جزئی و با رعایت مصالح می تواند توسط مجلس انجام شود.

ب – نظارت:

نظارت شامل  نظارت مجلس در تشکیل دولت شامل رأی اعتماد به وزرای پیشنهادی رئیس جمهور، نظارت عام نماینده شامل تذکر شفاهی (در نطق پیش از دستور) یا کتبی (به وزیر و یا رئیس جمهور)، سوال و نیز استیضاح رئیس جمهور، وزراء و هیئت وزیران، تحقیق و تفحص در کلیه امور کشور، رسیدگی به اتهام رئیس جمهور و معاونان او و وزیران، نیز نظارت های مالی مثل تصویب بودجه سالانه و نظارت مستقیم بر دیوان محاسبات کشور و غیره است.

در مقاله بعدی تاریخچه مجلس در کرمانشاه را بررسی می نماییم.

دکتر نوذر قنبری

مطالب مشابه
دیدگاه ها